Hazcom ( hazard comminucatio برنامه ای مناسب در راستای تامین محیط کار سالم از طریق افزایش آگاهی کارکنان نسبت به مخاطرات و ریسکهای مواد شیمیایی مرتبط با کار ایشان می باشد.

در طراحی hazcom باید از زبان ساده و روشهای ارتباطی موثر و قابل فهم برای عموم کارگران استفاده نمود . یکی از موارد استفاده از شکلها و تصاویر ساده برای بیان خطرات و نکات ایمنی مربوط به ان می باشد. مثلاً می توان نحوه صحیح بیرون آوردن دستکش آغشته به مواد شیمیاایی را از دست با تصویر چندمرحله ای به سادگی به کارگران آموزش داد.

به همین منظور استفاده از MSDS یا همان برگه اطلاعات ایمنی مواد شیمیایی جهت انتقال اطلاعات به کارگران مناسب نبوده و دشواریهای خاص خود را دارد. و استفاده از Hazcom مناسبتر می باشد.

البته MSDS یکی از عناصر اصلی برنامه Hazcom در دیدی کلی تر می باشد و در واقع اطلاعات Hazcom  به نوعی از MSDS استخراج می گردد.

یک برنامه ساده Hazcom می تواند شامل حداقل اطلاعات لازمه به شرح ذیل باشد؛

1- نام ( نام و مشخصات ماده شیمیایی )

2- مخاطرات و ریسکهای ماده

3- اقدامات ایمنی و روش جابجایی ایمن ماده

4- اقدامات مربوط به نشت یا ریزش ناگهانی

5- اقدامات مربوط به کمکهای اولیه

6- روشهای مناسب دفع زائدات ، ظروف و باقیمانده ماده

توصیه می شود در هر بخش یا واحدی که ماده شیمیایی مورد استفاده قرار  می گیرد یک نفر مسئول نگهداری از  MSDS باشد. این شخص موظف است اطمینان حاصل نماید که MSDS کلیه مواد شیمایی مورد استفاده در بخش مربوطه موجود بوده و در اختیار تمامی افراد درگیر با آن ماده شیمیایی قرار گرفته است .

MSDS:

کارخانه سازنده یا توزیع کننده مواد خطرناک ملزم به تهیه MSDS ( برگ اطلاعات ایمنی مواد شیمیایی ) برای کلیه موادی که تولید و توزیع می کند می باشد. بهترین منبع تهیه MSDS کارخانه سازنده آن می باشد چرا که معمولاً به روز ، قابل اعتماد و اطمینان می باشد.

برگه MSDS مربوط به کارخانه تولید کننده معمولاً از روشهای زیر قابل دسترسی می باشد؛

1) از طریق اسناد و مدارک حمل ونقل ( Shipment ) مواد شیمیایی :

معمولاً جهت حمل و نقل محموله های مواد شیمیایی برگه msds آن ماده از کارخانه دریافت می گردد . بنابراین به راحتی می توان اصل یا کپی این برگه ها را جمع آوری نمود.

2) درخواست MSDS از کارخانه :

اطلاعات مربوط به کارخانه باید بر روی برچسب مواد شیمیایی یا کاغذ بارنامه وجود داشته باشد ، به کارخانه زنگ بزنید و MSDS آن ماده را درخواست نمائید.

بعضی از کارخانه ها به محض دریافت درخواست شما خیلی سریع MSDSآن ماده را برای شما فکس می کنند . بعضی از شرکتها از طریق ایمیل ( نامه الکترونیکی ) MSDS را برای شما ارسال می کنند . اگر شما پاسخ مناسبی از کارخانه دریافت نداشتید می توانید به بانک اطلاعاتی مربوط به مواد شیمایی که معمولاً در سازمانها و شرکتهای مرتبط با HSE وجود دارد مراجعه و دریافت نمائید.

3) سازمانها و سایتهای اینترنتی مرتبط با HSE ؛

غالباً این سازمانها اطلاعات مربوط به MSDS مواد شیمیایی را در بانک اطلاعات خود جمع آوری نموده و در اختیار درخواست کنندگان قرار می دهند. درضمن تعداد زیادی وب سایت اینترنتی وجود دارد که بانک اطلاعاتی جامعی درخصوص مواد شیمایی تهیه نموده اند که به صورت رایگان یا با دریافت هزینه در اختیار افراد قرار می دهند.

 

برگه اطلاعات ایمنی مواد شیمیایی باید شامل موارد زیر باشد؛

1) مشخصات کارخانه ، آدرس و تلفن تماس شرکت ، همچنین موارد پیشنهادی درخصوص مصارف یا عدم استفاده ماده

2) مخاطرات ماده ( کلاس بندی ماده شیمیایی از قبیل سمیت ، خورندگی ، قابلیت اشتعال و ... ، استفاده از سمبل ها و حروف و علائم بین المللی )

3) نام ماده شیمیایی و اطلاعات مربوط به اجزاء ( از قبیل نام ماده شیمیایی و اسامی مترادف آن ، شماره CAS و.. )

4) اقدامات مربوط به کمک های اولیه

5) اقدامات آتش نشانی

6) اقدامات مربوط به نشت یا نشر تصادفی

7) جابجایی و انبارداری

8) کنترلهای مربوط به مواجهه( از قبیل محدودیتهای مواجهه TLV , PEL و.. ، کنترلهای مهندسی ) و PPE

9) مشخصات فیزیکی و شیمیایی ( از قبیل حالت فیزیکی ماده ، رنگ ، بو ، PH ، نقطه ذوب و انجماد ، نقطه اشتعال ، LEL/UEL ، فشار بخار ، دانسیته بخار ، ویسکوزیته و... )

10) پایداری ماده شیمیایی و واکنش پذیری با سایر واد و احتمال ایجاد ترکیبات خطرناک دیگر

11) اطلاعات سم شناسی

12) اطلاعات بوم شناختی ( زیست شناسی ) مانند آسیب به لایه اوزن یا خاک و ...

13) مواردی که در دفع ماده باید در نظر گرفت ( مانند ظروف مخصوص حمل پسماندهای شیمیایی )

14) اطلاعات مربوط به حمل و نقل ماده شیمایی ( مانند کلاس بندی خطرات حمل ونقل مواد شیمایی ، خطرات حمل و نقل دریایی و ... )

15) اطلاعات مربوط به توصیه های قانونی و الزامات سازمانهای HSE

16) سایر اطلاعات از قبیل تاریخ تهیهز یا آخرین بازبینی

 

برچسب گذاری ظروف مواد شیمایی ( Container labeling ) :

 

 یکی دیگر از اجزاء برنامه Hazcom برچسب گذاری ظروف مواد شیمایی می باشد. کلیه ظروف نگهداری مواد شیمیایی می بایست مطابق قانون برچسب گذاری شود حتی اگر مشخص باشد که داخل ظرف چه ماده ای می باشد.

۱- برچسب ماده شیمیایی باید مطابق مشخصات msds آن ماده باشد.

2- برچسب ظروف و کانتینرهای مخصوص حمل و نقل مواد شیمایی باید شامل نام ، آدرس ف شماره تلفن کارخانه تولید کننده ، بخش وارد کننده و شرکت یا بخش مسئول باشد.

3- برچسب ماده شیمایی باید شامل اطلاعات مربوط به کلاس بندی مواد شیمیایی از قبیل کلمات ، علائم ، ذکر هشدارها واحتیاطهای لازم باشد . ( از قبیل خطر ، سمیت خوراکی دارد ، حین کار با این ماده از خوردن ، آشامیدن و سیگار کشیدن خودداری کنید و ... ) . مطابق استاندارد اروپایی 9 گروه مواد شیمایی خطرناک وجود دارد که با علائم و اشکال خاصی نشان داده می شود .

 

 

مقاله فوق را بنده با بهره مندی از مطالب مختلف در سایتهای انگلیسی زبان مرتبط با hse استخراج ، تنظیم و ترجمه نموده ام . امید است قدمی در راستای ارتقای دانش hse دوستداران این بخش برداشته باشم.

با تشکر : خلیل کریمی سفیر - مدیر وبلاگ